Psychosociale kanten

Prednison: vriend of vijand?

Het is een paardenmiddel! Zo reageren veel mensen als ze horen dat iemand prednison voorgeschreven krijgt. Maar is die reactie wel terecht?

Zoals bij veel geneesmiddelen geldt ook bij het voorschrijven van prednison dat de dosis en de behandelduur bepalen of een geneesmiddel bijwerkingen geeft. De bijwerkingen bij een hoge maar kortdurende dosering vallen mee en ook bij een langdurige, maar lage dosis prednison lijken de bijwerkingen hanteerbaar.

De bijnieren

Om de werking van prednison goed te kunnen begrijpen, is het eerst goed om meer te weten te komen van de werking van de bijnieren. Hoewel de bijnieren als kleine driehoekige kapjes bij (eigenlijk op) de nieren liggen, hebben ze weinig of niets met de nieren te maken. De bijnieren functioneren volkomen zelfstandig. Ze zorgen vooral voor de productie van hormonen. Hormonen zijn een soort boodschappersstofjes van ons lichaam. Zo produceert de binnenkant van de bijnieren ons stresshormoon adrenaline. De buitenkant van de bijnieren, ook wel cortex genoemd, maakt ook hormonen aan: corticosteroïden (genoemd naar de cortex).

Corticosteroïden

Grofweg zijn er drie soorten corticosteroïden te onderscheiden:

  • Corticosteroïden die de hoeveelheid zout in ons lichaam regelen;
  • Corticosteroïden die fungeren als geslachtshormoon (testosteron en oestrogeen);
  • Zogenoemde glucocorticosteroïden.

De glucocorticosteroïden zorgen niet alleen voor de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers, maar ook voor het dempen van ontstekingen. De belangrijkste glucocorticosteroïden is cortisol (hydrocortison).

Rond 1950 lukt het de microbioloog Arthur Nobile om cortisol te isoleren. Het nadeel van cortisol is echter dat het niet alleen als glucocorticosteroïden werkt en zo ontstekingen dempt, maar dat het ook de hoeveelheid zout in het lichaam sterk beïnvloedt. Daarom hebben later verschillende wetenschappers nieuwe vormen van cortison ontwikkeld die veel specifieker op de ontsteking werken en minder op de zouten. Voorbeelden hiervan zijn prednison, prednisolon en dexamathason.

Enthousiast

Toen prednison in 1955 voor het eerst op de markt kwam, reageerde men enthousiast. Prednison wist binnen korte termijn de klachten van veel mensen met een ontsteking te verminderen. In de jaren was nog maar weinig bekend over de bijwerkingen en werd prednison te hoog gedoceerd en te lang gegeven. Toen bleek dat het langdurig gebruik (hoog gedoseerd)prednison ook bijwerkingen met zich meebracht, was het oorspronkelijke enthousiasme ver te zoeken. Prednison werd opeens als een paardenmiddel gezien, alleen geschikt voor hoge nood. De laatste decennia is men daarop teruggekomen. Prednison is erkend als een waardevol geneesmiddel om snel ontstekingen te verminderen. Wel moeten bij langdurig gebruik (zeker in hogere doses) aanvullende maatregelen worden genomen om de kans op bijwerkingen te verminderen.

Gunstige effecten

Prednison (enprednisolon) is belangrijk bij de behandeling van reumatische aandoeningen zoals reumatoïde artritis, jicht, systeemziekten en polymyalgia rheumatica en ook KAISZ aandoeningen. Het middel wordt daarnaast bij vele andere aandoeningen toegepast waaronder astma, huidziekten en darmziekten. Behalve dat het een snel ontstekingsremmend effect heeft, zorgt prednison (zeker in het vroege stadium van de ziekte) voor remming van schade aan de gewrichten. Omdat prednison zo snel werkt, wordt het vaak gebruikt bij het begin van de ziekte en als de aandoening even opvlamt. Ook kan prednison worden toegepast bij vrouwen met een kinderwens.

Prednison of prednisolon?

In ons lichaam is eigenlijk alleen prednisolon actief. Toch kunnen prednison en prednisolon allebei van nut zijn, omdat de lever prednison snel omzet in prednisolon. Om niet afhankelijk te zijn van deze omzetting wordt in de apotheek doorgaans prednisolon gegeven.

De bijwerkingen

Bij kortdurend gebruik van prednison kun je last krijgen van maar- en/of darmklachten. Ook zijn er mensen die ervaren dat hun stemming verandert. Sommige mensen worden energieker, rustelozer of prikkelbaarder, andere daarentegen somberder. Daarnaast kan het voorkomen dat door het gebruik van prednison een wondje of een infectie minder goed geneest. Tot slot kan bij iemand met suikerziekte de bloedsuiker ontregeld raken. Wanneer prednison langer wordt gebruikt worden sommige mensen wat dikker. Dit kan komen doordat de vetstofwisseling verandert, maar ook doordat je meer trek krijgt en daardoor meer gaat eten. Let daarom bij langdurig gebruik van prednison extra op eetgewoonten. Regelmatig krijgen mensen een opgezwollen (vollemaans) gezicht. Veel mensen ervaren dit als een belangrijk nadeel van de behandeling. Niet alleen vanwege het uiterlijk , maar ook omdat de buitenwereld denkt dat het voorspoedig met je gaat, terwijl je je helemaal niet zo lekker voelt. Een ander belangrijk punt bij langdurig gebruik van prednison (zeker in doseringen boven de 7,5 en 15 mg/dag) is het feit dat prednison er voor zorgt dat de botten wat brozer worden. Hierdoor kan de kans op een botbreuk toenemen. Dit is dan ook de reden dat mensen die langdurig prednison gebruiken, soms tabletten moeten slikken om de botontkalking tegen te gaan. Vaak zijn dat wekelijkse tabletten met alendroninezuur of risendroninezuur. Bij deze tabletten is het altijd raadzaam om ook vitamine D te gebruiken.

Nog twee tips

Tot slot nog twee tips. Zoals eerder vermeld maakt ons lichaam ook lichaamseigen prednison: het cortisol. De hoeveelheid cortisol in het bloed is ’s morgens hoger dan ’s avonds. Wanneer je een tabletje prednison moet slikken, is het handig mee te gaan in deze natuurlijke schommelingen en daarom ’s ochtend het tabletje prednison of prednisolon in te nemen. Dat geldt vooral wanneer je minder goed slaapt door de prednison. Stop daarnaast nooit abrupt (en zonder overleg met jouw arts) met een prednisonkuur, zeker niet bij langdurig gebruik (langer dan drie weken) of bij hoge doseringen. Het lichaam  is dan gewend aan het feit dat er ‘extra’ cortisol wordt toegediend. Na een abrupte stop daarmee raakt het nieuw ingestelde evenwicht verstoord. Dit kan leiden tot diarree, zwakte en/of misselijkheid.

     Januari 2016

Bron: Reuma Magazine