Aandoeningen  

ADA deficiëntie

Inleiding
ADA deficientie (deficiëntie = tekort) is een ziekte die dokters nog maar kort kennen. In 2014 werden de eerste patienten beschreven met de ziekte. Er zijn enkele tientallen patienten beschreven in de medische literatuur. Onderstaande is een opsomming van wat we tot nu toe weten.

Hoe ontstaan de klachten bij de ziekte ADA deficiëntie?
Het enzym ADA wat in het bloed circuleert lijkt een rol te spelen bij het stabiliseren van de wand van de bloedvaten. Daarom kunnen mensen zonder het enzym ernstige problemen hebben in hun bloedvaten. In het immuunsysteem, zo hebben onderzoekers geconstateerd, is het enzym ADA betrokken is bij het proces waarbij monocyten (een soort witte bloedcel) zich ontwikkelen tot macrofagen (een ander type witte bloedcel, dat ontsteking kan veroorzaken). Een gebrek aan ADA2 kan leiden tot meer pro-inflammatoire macrofagen (afweer cellen die ontsteking veroorzaken), die cytokinen zoals IL-1, IL-6 en TNF-alfa vrijmaken (deze stoffen leiden weer tot extra ontsteking). Dit veroorzaakt ontstekingsverschijnselen en kan uiteindelijk tot orgaanschade leiden.

Wat weten we over de erfelijke achtergrond van de ziekte?
ADA deficientie is een recessieve genetische ziekte, wat betekent dat bij patienten geen van de twee kopieën van het relevante gen goed werkt. (Een persoon met 1 niet werkend gen noemen we een drager van de ziekte.) In ADA deficientie zorgen mutaties in het CECR1-gen ervoor dat het enzym Adenosine Deaminase 2 (ADA) niet goed aangemaakt wordt. Sommige patiënten zijn homozygoot voor de afwijking, wat betekent dat ze dezelfde mutatie hebben in elk van hun 2 kopieën van het gen. Anderen zijn samengesteld heterozygoot en hebben twee verschillende mutaties. In sommige gevallen heeft genetisch onderzoek slechts één mutatie geïdentificeerd, terwijl deze patiënten vrijwel geen ADA in hun bloed hebben. Dragers hebben een wel enzym activiteit, maar aanzienlijk minder dan de rest van de bevolking.

Wat zijn de symptomen van ADA deficientie?
Er zijn nog maar weinig patienten in de wereld bekend (ongeveer 140 in totaal), dus we hebben nog veel te leren over de symptomen van de ziekte. We weten dat de symptomen variëren in zowel soort als ernst bij patiënten met ADA deficientie, soms zelfs in dezelfde families. De meeste patiënten hebben een gevlekte, gespikkelde huiduitslag, genaamd livedo reticularis of livedo racemosa, en sommige hebben ook een rode bobbelige en pijnlijke huiduitslag. Velen hebben klachten van systemische ontsteking zoals koorts, bloedarmoede, gewrichtspijn en vermoeidheid. Sommigen hebben terugkerende beroertes (herseninfarcten) of cerebrale bloedingen (bloedingen in het hoofd) die op de kinderleeftijd kunnen beginnen. Sommige hebben immuundeficiënties (afweertekort), of ernstige bloedarmoede. Andere symptomen zijn onder meer hypertensie (hoge bloeddruk), een vergrote lever en milt, gastro-intestinale problemen (buikklachten), vergrote lymfeklieren en nierziekte optreden.

Hoe wordt ADA deficientie behandeld?
Veel patiënten merken dat veel van hun symptomen onder controle komen door TNF-alfa remmers zoals Enbrel en Humira. Dokters constateren ook dat ontsteking in het bloed afneemt. Het gaat dan vooral om de onstekings klachten, zoals koorts, huidontsteking, en vaatontsteking. Voor zover we weten, zijn er geen patienten die nog beroertes gehad terwijl ze behandeld werden met TNF- alfa remmers. Maar er zijn nog maar weinig gegevens om ons te vertellen hoe goed deze medicijnen op de lange termijn werken. Een paar patiënten zijn succesvol behandeld met hematopoietische stamceltransplantatie (vroeger genoemd: beenmergtransplantatie). Momenteel wordt deze optie vooral overwogen bij patienten bij wie de symptomen niet goed onder controle komen met medicatie. Er is geen enzym vervangende therapie beschikbaar voor ADA2-tekort. We hebben meer en betere behandelingsopties nodig en uiteindelijk een remedie.

Wat is de prognose van de ziekte?
Omdat we nog maar weinig patienten kennen, weten we nog niet goed wat de lange termijn verwachting is. We weten dat de meeste patienten heel goed reageren op TNF alfa blokkerende behandeling. Althans, voor wat betreft hun ontstekings symptomen. Zoals gezegd hebben we tnt geen beroertes meer gezien bij patienten die deze medicatie gebruikten. Als er ook gestoorde bloedaanmaak is, dan reageert deze klacht vaak echter niet goed op deze behandeling. Als de klachten niet goed onder controle komen met medicijnen, en ernstig zijn, dan wordt stamceltransplantatie overwogen.