Aandoeningen  

Het afweersysteem.

Een van de belangrijkste taken van ons afweersysteem is om er voor te zorgen dat indringers zoals
bacteriën en virussen opgeruimd worden uit ons lichaam en dat we na een infectie weer beter
worden. Daarnaast is het afweersysteem belangrijk om verkeerde eigen cellen op te ruimen en zo
bijvoorbeeld kanker te voorkomen.
Het afweersysteem van de mens bestaat eigenlijk uit 3 delen:
De eerste verdedigingslinie wordt gevormd door lichamelijke barrières zoals de huid en de
slijmvliezen, maar ook door bepaalde stoffen in bijvoorbeeld speeksel en maagzuur die indringers
kunnen doden.
De tweede verdedigingslinie is ons aangeboren afweersysteem. Dit systeem bestaat grotendeels al
als we worden geboren en kan heel snel in actie komen. Het aangeboren afweersysteem bestaat uit
verschillende cellen zoals granulocyten, monocyten-macrofagen en dendritische cellen. Deze cellen
komen in actie wanneer het een bacterie of virus ondanks de lichamelijke barrières toch lukt om
binnen te dringen. Meestal lukt het de cellen van het aangeboren afweersysteem wel om de
indringers te doden en op te ruimen, maar als dat toch niet lukt dan wordt het verworven
afweersysteem ingeschakeld.
De derde verdedigingslinie is het verworven afweersysteem. Het verworven afweersysteem bestaat
uit andere cellen dan het aangeboren afweersysteem namelijk de lymfocyten (genaamd -B en T
cellen) en komt dus pas later in actie. Het verworven afweer systeem ontwikkelt zich in de loop van
het leven. Het grote voordeel van dit afweersysteem is dat het sneller in actie kan komen als
eenzelfde infectie opnieuw het lichaam binnendringt. Hiervan wordt ook gebruik gemaakt bij
vaccinaties. Dit heet het geheugen van het afweersysteem.

Cytokines:
Als het afweersysteem in actie komt, dan gaan de cellen van het afweersysteem verschillende
cytokines aanmaken. Dit zijn stofjes die de cellen gebruiken om met elkaar en met andere cellen van
het lichaam te praten. Zo weten de cellen waar ze naartoe moeten, worden ze geactiveerd én gaan
ze zich vermenigvuldigen. Deze cytokines hebben ook effect op andere delen van het lichaam. Ze
zorgen er onder andere voor dat er koorts ontstaat en dat de doorbloeding op de plek van de infectie
toeneemt. De meest bekende cytokines die worden aangemaakt bij een ontsteking zijn IL1, IL6, IL18,
IFN en TNF. Cytokines worden gemaakt door het aangeboren en het verworven afweersysteem.

Wat als het mis gaat?
Als de infectie uiteindelijk is overwonnen dan zal het afweersysteem normaal gesproken weer tot
rust komen. Er zijn echter ziektebeelden waarbij er iets niet goed gaat met het afweersysteem.
Als het afweersysteem niet goed genoeg werkt dan kan krijg je teveel infecties en heb je een grotere
kans op bijvoorbeeld kanker. Dit noemen we een immuundeficiëntie of afweerstoornis. Als je
afweersysteem te hard werkt of je eigen lichaam aan valt dan noemen we dat een auto-
immuunziekte of een auto-inflammatoire ziekte.

Auto inflammatoire ziekte:
Als er iets misgaat met het aangeboren afweersysteem dan kan er een er auto-inflammatoire ziekte
ontstaan. Mensen met een auto-inflammatoire ziekte krijgen vaak plotseling koorts en ontstekingen
op verschillende plekken zoals de gewrichten, buik, longen of huid. De klachten lijken heel erg op een
infectie. Dit komt doordat de cellen van het aangeboren afweersysteem zomaar in actie komen
zonder dat er een echte indringer is. De afweercellen gaan dan een heleboel verschillende  ontstekingsstofjes (cytokines) aanmaken zoals IL-1 en IL-6. Van een aantal auto-inflammatoire ziektes
weten we dat er een weeffoutje zit in de aanleg (DNA) waardoor de cellen snel op hol slaan (zie ook
stuk over genetica), maar van sommige ziektes weten we dat helemaal niet. Voorbeelden van auto-
inflammatoire ziektes zijn periodieke koortssyndromen en de systemische vorm van jeugdreuma.

Auto immuunziekte:
Als er iets misgaat met het verworven afweersysteem dan kan er een auto-immuunziekte ontstaan.
Mensen met een auto-immuunziekte voelen zich vaak al heel lang niet lekker waarbij het steeds wat
minder goed gaat. Er ontstaan vaak ook ontstekingen maar koorts is meestal veel minder hoog. De
oorzaak van auto-immuunziekten zijn niet goed bekend. Voorbeelden van auto-immuunziekten zijn
JIA en SLE. Bij auto-immuunziektebeelden gaat het verworven afweersysteem het eigen lichaam
aanvallen. De B -cellen gaan dan antistoffen aanmaken tegen het eigen lichaam en de T cellen
kunnen direct het eigen lichaam aanvallen.