Aandoeningen  

Syndroom van Sjögren
Het syndroom van Sjögren is een chronische ontsteking van de klieren. Bijna altijd zijn de traan- en speekselklieren ontstoken. Ook in andere organen kunnen ontstekingen voorkomen. De oorzaak van de ziekte is onbekend. Er wordt aangenomen dat de ontstekingen worden veroorzaakt door een reactie van het afweersysteem tegen het eigen lichaam. Het syndroom van Sjögren wordt daarom een auto-immuunziekte genoemd.

Het syndroom van Sjögren is een veel voorkomende ziekte. Het komt 10 maal vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Zoals bij de meeste auto-immuunziekten het geval is, gaat de ziekte niet meer weg en is dus chronisch. De ziekte kan op vrijwel elke leeftijd beginnen, maar is bij kinderen zeldzaam.
Symptomen

Het syndroom van Sjögren kenmerkt zich vooral door de volgende klachten:
• Oogklachten: branderig of jeukend gevoel in de ogen en het gevoel of er zand of een vuiltje in de ogen zit. Verder kan het oogwit wat droog zijn of de ogen ’s morgens wat plakken.
• Mondklachten: vooral de klacht dat men moet drinken bij het eten van droog voedsel, omdat men het anders niet weg krijgt, komt vaak voor. Daarnaast maakt de droge mond het spreken vaak moeilijk en kan de keel zeer doen. ’s Nachts heeft men vaak water naast het bed staan.
• Moeheid: algemene vermoeidheid, die plots op kan komen, maar die in het algemeen in de loop van de dag sterker wordt en met rusten afneemt.
• Spier- en gewrichtspijnen: vaak komen symmetrische gewrichtspijnen voor die wisselend van ernst en plaats zijn. Daarnaast kunnen deze plaatsen tevens ontstekingsverschijnselen vertonen, die eerder op de kleine gewrichten van handen en voeten voorkomen dan in de grotere, zoals de knieën. Ze verdwijnen meestal vanzelf binnen enkele weken en laten, in tegenstelling tot reuma, geen blijvende schade achter.
• Fenomeen van Raynaud: het fenomeen van Raynaud kenmerkt zich door het door koude blauw/wit verkleuren van handen en voeten. Dit hoeft niet specifiek ernstig koude te zijn zoals vorst, maar kan al op kamertemperatuur voorkomen.

Diagnose
Voor de diagnose worden diverse criteria gebruikt, dat wil zeggen een set van klachten en afwijkingen welke een patiënt moet vertonen. Er zijn tweetal onderzoeken die vaak gedaan worden om de diagnose Sjögren te stellen. De eerste is een lipbiopt. Met dit biopt wordt er gekeken of de speekselklieren zijn ontstoken. Daarnaast wordt er doormiddel van een Schirmertest de hoeveelheid gemeten van het traanvocht. Er wordt dan een papierenstrookje in de ogen geplaats en deze dient 5 minuten te blijven zitten. Na deze periode kan er afgelezen worden hoeveel traanvocht er aanwezig is.

Behandeling
Het syndroom van Sjögren kan zoals alle auto-immuunziekten niet genezen worden in de zin dat de oorzaak van de ziekte kan worden aangepakt. Wel kunnen sommige klachten effectief worden bestreden, bijvoorbeeld kunsttranen tegen droge ogen. Verder kunnen door de behandeling eventuele complicaties voorkomen worden.

Oogklachten kunnen vaak goed behandeld worden met kunsttranen, oogdruppels die traan vervangende middelen bevat. De oogarts kan beoordelen of door de droogte het hoornvlies is beschadigd. Soms zijn er dan speciale medicijnen nodig. Mensen met het syndroom van Sjögren gebruiken soms een kappenbril. Dat is een normale bril met rondom aan de zijkant een dun doorschijnend kapje. Het oog wordt afgesloten van de buitenlucht. Zo ontstaat rond het oog een ruimte met een hogere luchtvochtigheid.
Mondklachten worden vaak behandeld doormiddel van het nemen van voldoende vocht. Ook het gebruik van suikervrij kauwgom om zo de speekselklieren te stimuleren. Daarnaast komt het vaak voor dat de tanden worden aangetast door de Sjögren. Daarom wordt er geadviseerd om 3 tot 4 maal per jaar op controle te gaan bij de tandarts.

Het komt niet vaak voor dat bij iemand met het syndroom van Sjögren inwendige organen zoals lever of nieren ontstoken raken. Als dit het geval is, dan is een uitgebreidere behandeling nodig met regelmatige controles en medicijnen. Ontstekingen van lever, nieren of longen zijn het gevolg van een ontregeld afweersysteem en te bestrijden met afweer onderdrukkende medicijnen zoals prednisolon. Spier- en gewrichtsklachten worden behandeld met pijnstillers.
Bij Sjögren patiënten bestaat er een verhoogde kans op het ontwikkelen van de ziekte Non-Hodgkin. Dit is een kanker waarbij de lymfeklieren worden aangetast. Daarom wordt er eenmaal per jaar hierop gecontroleerd.